Minister van Asiel en Migratie Bart van den Brink wil geen uitzondering maken voor de familie Babayants, die in Kampen kerkasiel heeft gekregen. Maar volgens gedragswetenschapper Elianne Zijlstra, Universitair hoofddocent aan de Rijksuniversiteit Groningen, is de manier waarop nu met gewortelde kinderen wordt omgegaan schadelijk. Bovendien worden kinderrechten nog steeds niet meegewogen in de asielprocedure.
Begin april sprak Van den Brink zich voor het eerst uit over de situatie van de familie Babayants die verblijft in het gebouw van de Protestantse gemeente de Open Hof in Kampen, waar zij ruim vijfhonderd dagen geleden kerkasiel kregen. De familie heeft de asielprocedure doorlopen en kreeg geen verblijfsvergunning. Een uitzonderingspositie is daarom niet aan de orde, volgens de minister: ‘Het kabinet moet rechtvaardigheid betrachten. Die rechtvaardigheid ligt erin dat je in gelijke situaties gelijk handelt’, stelt hij in het Nederlands Dagblad. ‘Ik borg de geloofwaardigheid van ons asielsysteem door de uitspraken van immigratiedienst IND en de rechter na te leven.’
Kinderrechten
‘Ik vond die uitspraak teleurstellend’, zegt Zijlstra. ‘Uitzetten van de familie na meer dan vijf jaar is schadelijk voor de kinderen, maar dat legt de minister naast zich neer. En de argumentatie vond ik niet sterk. Is het rechtvaardig dat de belofte van de regering uit 2019 om de asielprocedure te verkorten niet is nagekomen?’ Op basis van die belofte is destijds besloten om geen ruimte meer te geven voor een ‘kinderpardon’ wanneer kinderen langer dan vijf jaar in de procedure hebben gezeten. Zijlstra: ‘Ik zou dan verwachten dat de Minister verantwoordelijkheid neemt en politiek een oplossing zoekt. Nu lijkt die binnen het recht gezocht te moeten worden.
Een belangrijk punt is dat Nederland het VN Kinderrechtenverdrag heeft ondertekend. Zijlstra: ‘Kinderrechten zouden verankerd moeten zijn in de besluitvorming rond asiel, maar dit is niet de praktijk.’ Belangen van kinderen zijn geen overweging in besluiten en er is bij de IND geen expertise beschikbaar om belangen van kinderen te onderzoeken en te wegen. Als gevolg hiervan brengen advocaten belangen van kinderen in, ondersteund met gedragswetenschappelijke deskundigenrapportages zodat de IND geïnformeerde beslissingen kan nemen en belangen van kinderen kan betrekken. De praktijk laat zien dat de IND belangen van kinderen geen of geen zwaarwegende plek geeft in hun besluiten.
Uitzetting traumatisch
‘We zien dat de Rechtbank, die het besluit van de IND procedureel toetst, positiever oordeelt’, weet Zijlstra. Het is aan de Raad van State om een finale beoordeling te geven als er beroep wordt aangetekend. De zaken van gewortelde kinderen komen vaker bij de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State terecht en het was voor de Afdeling aanleiding om afgelopen maart een themazitting te organiseren, naar aanleiding van drie zaken waarin kinderen bedreigd werden met terugkeer na langdurig verblijf in Nederland. Zijlstra was hier als deskundige bij aanwezig. ‘Ik heb kunnen toelichten wat de consequenties zijn van gedwongen uitzetting op de ontwikkeling van kinderen en hoe schadelijke de impact van voortdurende bestaansonzekerheid is op hun ontwikkeling.’
Verder is de wijze waarop gedwongen uitzetting wordt voorbereidt en plaatsvindt schadelijk voor kinderen. Zijlstra: ‘Na uitzetting komen kinderen soms terecht in een situatie waarin veiligheid ontbreekt. Hun mentale gezondheid gaat dan nog verder achteruit.’ Daarnaast is de wijze waarop de uitzetting wordt uitgevoerd vaak traumatisch: ‘In eerder onderzoek zagen we dat gezinnen ’s morgens vroeg onaangekondigd door politiebusjes werden opgehaald en naar een detentiecentrum gebracht. Soms werden gezinnen ook gescheiden.’
Samen werken aan terugkeer
Deze manier van uitzetten vindt nog steeds plaats. Vorig jaar onthulde het tv programma Argos (Human-VPRO) dat hierbij regelmatig geweld bij gebruikt. ‘Als je mensen terugstuurt zou je dat niet zó moeten doen’, vindt Zijlstra. ‘Mensen die lamgeslagen zijn door angst kunnen zich veel minder goed redden na uitzetting.’ Van eerdere terugkeer naar Kosovo en Armenië is geleerd dat vrijwillige terugkeer het beste werkt. ‘Daarbij moet je ook investeren in de veerkracht van die mensen, zorgen voor een woning, financiële middelen, onderwijs en ze helpen hun sociaal netwerk weer op te bouwen.’
‘Door betere begeleiding kun je terugkeer juist stimuleren’, weet Zijlstra. ‘Na een negatieve uitspraak moet je in gesprek gaan: hoe werken we samen aan de terugkeer?’ Daarbij is lering te trekken uit de manier waarop in andere sectoren gedwongen zorg plaatsvindt. ‘En we zouden ook de terugkeer moeten monitoren, zodat we erachter komen wat goed werkt.’ Nu bepalen de autoriteiten volledig hoe de uitzetting plaatsvindt. ‘En dat motiveert niet. Politiek belangen zitten hier in de weg.’
De Raad van State zal in de komende periode uitspraak doen in de. ‘Hopelijk vormen belangen van deze kinderen een zwaarwegende overweging, en biedt de uitspraak bescherming aan alle gewortelde kinderen in Nederland. Dan komt de Raad van State dus met een oplossing voor een situatie waarin de politiek dat nalaat.’
En, voegt ze hier nog aan toe, het gaat om een betrekkelijk kleine groep, van enkele honderden gewortelde kinderen met hun families. ‘Er was onlangs een probleem met de paspoorten van voetballers die voor een andere land gingen spelen en daardoor hun Nederlanderschap verloren. Dat was binnen een paar weken opgelost. Het zou mooi zijn als we dat ook voor gewortelde kinderen kunnen doen.’
