Theoloog Erica Meijers is als docent en onderzoeker Diaconaat verbonden aan de PThU. In 2019 onderzocht ze hoe diaconaat en liturgie samen kwamen in het kerkasiel in de Haagse Bethelkapel. Kort na de start van het Kerkasiel Kampen zette zij daar ook een enquête uit en deed dat afgelopen zomer nog een keer. Daarnaast leidt Meijers de ‘Theologische tafel Kerkasiel’, waar theologen van verschillende disciplines werken aan verdieping voor het kerkasiel.

‘In Den Haag onderzocht ik hoe daar het avondmaal werd gevierd binnen de setting van het kerkasiel’, vertelt Meijers. ‘Wat ik vond was een intense beleving in de liturgie.’ Er zijn overeenkomsten én verschillen tussen dat kerkasiel en nu in Kampen. ‘Allereerst natuurlijk de duur: drie maanden tegen twee jaar.’ Een overeenkomst is de vraag: “hoe houden we het vol”. In Den Haag bleek juist de doorlopende dienst het kerkasiel te dragen. ‘En dat zie ik ook nu, er zijn enorm veel mensen die meedoen. Mensen ervaren dat ze worden bepaald bij de kern van hun geloof, dat heeft een enorme meerwaarde.’
Profetische daad
In haar onderzoek van het kerkasiel in Kampen richt Meijers zich samen met missioloog Dorottya Nagy, een collega van de ‘Theologische Tafel Kerkasiel’, op de relatie tussen kerk, overheid en samenleving. ‘Eén vraag is of je kerkasiel kunt zien als “profetische theologie”, die zich bezig houdt met zowel de verbeelding van een wereld naar Gods hart als met de ontmaskering van machtsstructuren die dit verhinderen.’ Nelleke de Jong, een student van Meijers, schreef daar in 2025 een scriptie over. En binnenkort verschijnt er een wetenschappelijk artikel in een special van het tijdschrift Kerk en Theologie over het kerkasiel, dat is voorbereid door een andere collega van de ‘Theologische Tafel Kerkasiel’, bijbelwetenschapper Peter-Ben Smit.
Meijers houdt zich ook bezig met de vraag of kerkasiel meer dan alleen een drukmiddel is. ‘Voor de deelnemers is het inderdaad meer’, stelt zij. ‘De motivaties lopen uiteen, maar het gaat hen toch vooral om rechtvaardigheid en barmhartigheid, de zorg voor mensen die geen kant op kunnen.’ De doorlopende dienst geeft de betrokkenheid een uitgesproken kerkelijk karakter. ‘Dit kerkasiel zit bij veel mensen echt diep. Het beschermen van de familie Babayants is voor hen geen politiek activisme, maar een profetische daad.’ Ook ziet Meijers hoe de volle breedte van de kerk hier bij betrokken is. ‘Je hoeft er niet links voor te zijn.’
Geschiedenis kerkasiel
Meijers is ook in de geschiedenis van kerkasiel in Nederland gedoken. ‘Wat je ziet is dat het altijd wordt gebruikt als een adempauze. Het doel is om een uitweg te vinden uit een impasse.’ In het verre verleden zochten mensen met schulden, maar ook misdadigers asiel in de kerk. ‘De archieven van de provincie Overijssel vermelden op 6 Mei 1468 dat een zekere Aernt Killen uit Kampen zijn toevlucht zocht op het kerkhof van Elburg, om aan zijn schuldeisers te ontkomen. Hoe dat afliep is helaas niet bekend.’
In de jaren 1980 werd het asielbeleid strenger, en kregen vluchtelingen verschillende keren kerkasiel. In die tijd werd er geen doorgaande dienst te houden. Verblijf in de kerk met een open Bijbel en iemand die daar uit kon voorlezen als er een inval dreigde was voldoende. De kerk als vluchtplaats komt al in de Bijbel voor, en bestaat nog steeds, weet Meijers. ‘Los Angeles heeft zich bijvoorbeeld uitgeroepen tot “sanctuary city”, wat betekent dat ze geen lokale politie inzetten voor het
uitzettingsbeleid van de Amerikaanse regering. Ook zet men zich in voor huisvesting van migranten en statushouders, vergelijkbaar met de recente ‘actie Onderdak’ van de Nederlandse Raad van Kerken.’
Een eigen gemeenschap
Meijers merkt op dat het kerkasiel niet echt zorgt voor debat onder theologen. Wat ze ook nog opmerkt is dat meer evangelische- en pinksterkerken nauwelijks aanhaken bij het kerkasiel. ‘Mogelijk omdat in die kerken het persoonlijk geloof voorop staat. Toch denk ik dat ze prima een bijdrage zouden kunnen leveren vanuit hun visie op de Heilige Geest. Ik zie daar wel aanknopingspunten voor.’
In vergelijking met het kerkasiel in Den Haag is het politieke klimaat voor ‘Kampen’ minder gunstig. In haar onderzoek hoorde Meijers dan ook over zorgen over de familie Babayants. ‘Mensen zien dat de lange duur schadelijk is voor de familie. Hun leven staat al bijna twee jaar stil.’ Daarnaast zijn er ook vragen over wat er gebeurt als het kerkasiel eindelijk kan stoppen. ‘Het kerkasiel heeft een heel eigen gemeenschap gecreëerd, waar mensen veel waarde aan hechten.’ En mensen zijn er door veranderd. ‘Door hier samen de Bijbel te openen en te focussen op vluchtelingen en de vreemdeling gaan mensen die ook anders lezen. En ook de focus op gebed verandert hen. Mensen vragen zich af wat er hiervan overblijft als het kerkasiel niet meer nodig is.’




